الفيض الكاشاني
211
راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )
همچنين اگر كسى شاخهء درختى را بدون حاجت قطعى و غرض صحيح بشكند نعمت خدا را در آفرينش درختان و خلق دستها ناسپاسى كرده است ، چه دست بيهوده آفريده نشده بلكه براى طاعات و اعمالى كه انسان را در اين امور كمك مىكند خلق شده است . امّا درخت را خداوند آفريده و در آن رگها قرار داده و آب به آن رسانيده ، و نيروى جذب غذا و نموّ به آن داده تا به منتهاى رشد خود برسد و بندگان او از آن بهرهمند شوند . بنابر اين شكستن آن پيش از رسيدن به كمال خود به صورتى كه بندگان خدا سودى از آن نبرند خلاف حكمت و مصلحت و عدول از طريق عدل است . ليكن اگر او در شكستن درخت هدف صحيحى داشته باشد اشكالى ندارد ، چه درخت و حيوان قربانى مقاصد آدمى است و هر دو فانى و دستخوش نابودى مىباشند . از اين رو براى مدّتى فنا كردن جنس پستتر براى بقاى شريفتر از ضايع كردن هر دو جنس به عدالت نزديكتر است و خداوند به همين مطلب اشاره كرده و فرموده است : وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ . « 64 » بلى اگر درخت ملك ديگرى باشد و آن را بشكند علاوه بر آنچه گفته شد نيز ستمكار است ، هر چند بدان محتاج باشد ، زيرا يك درخت معيّن نمىتواند همهء نيازهاى بندگان خدا را برآورد بلكه نياز يك كس را بر طرف مىكند ، و اگر آن به يك تن بدون داشتن هيچ رجحان و اولويّتى اختصاص يابد ظلم مىباشد و آن كه داراى رجحان و اختصاص است همان كسى است كه تخم آن را به دست آورده و در زمين پاشيده و به آن آب رسانيده و از آن مواظبت كرده است . بدين سبب او نسبت به ديگران اولويّت و رجحان دارد . اگر درخت بدون سعى و كوشش كسى كه از نظر محلّ و كشت به او اختصاص داشته باشد در زمين موات برويد ناچار بايد رجحان و اختصاص ديگرى را طلب كرد و آن سبقت در گرفتن آن است ، زيرا سبق گيرنده داراى ويژگى سبقت است و به حكم عدالت او بدان سزاوارتر مىباشد . فقيهان از اين ترجيح به ملك تعبير كردهاند و اين مجاز محض است ، زيرا مالكيّت اختصاص به ملك الملوكى دارد كه آسمانها و زمين از آن اوست ، و بندهاى كه مالك جان خويش نيست و به ديگرى تعلّق دارد چگونه مىتواند مالك چيزى باشد . آرى ، مردم بندگان خدايند و زمين سفرهء گستردهء اوست . خدا به آنها اجازه داده كه به اندازهء نياز خود از آن استفاده كنند . مانند پادشاهى كه براى بندگان و خدمتكارانش
--> ( 64 ) جاثيه / 13 : او آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است همه را از سوى خودش مسخّر شما ساخته است .